December 2025
Hoe schooltuinen en groene scholen zorgen voor slimmer leren én gezondere dorpen
In de bergdorpen van Haku, gelegen in de lagere Himalaya, staan gemeenschappen voor grote uitdagingen. Aardbevingen en modderstromen hebben deze dorpen zwaar getroffen en het leven van de bewoners flink verstoord.
Vele mensen trokken weg uit de dorpen en degenen die achterbleven, vochten voor hun levensonderhoud.
Met BIKAS hebben we reeds verschillende projecten gerealiseerd in deze afgelegen bergdorpen. Zo werden kort na de grote aardbeving van 2015 bouwpakketten voor aardbevingsbestendige woningen geleverd, in drie dorpen werden schooltjes met bijhorende toiletten gebouwd, naaimachines geleverd, aangepast schoolmeubilair gemaakt, de inrichting van klasjes en een internaat werd onder handen genomen, enz. Telkens in samenspraak met de lokale gemeenschap én ook met hun bijdrage.
Sinds enkele jaren werkt BIKAS hier samen met de lokale ngo CEPP, Centre for Educational Policies and Practices. Voor CEPP, een organisatie die zich aanvankelijk uitsluitend richtte op onderwijsverbetering in dorpsscholen, werd het duidelijk dat het aanpakken van de ecologische problemen hier essentieel was.
CEPP besloot dat het tijd was voor iets nieuws.
Het is niet alleen belangrijk dat jongeren leren rekenen en schrijven, maar ook dat ze leren over de natuur die hier zo kwetsbaar is. Zo startte vier jaar geleden dit project in vier Hakudorpen, later uitgebreid naar zes waarbij ecologie en onderwijs werden gecombineerd. De school werd de centrale plaats van deze op praktijk gerichte aanpak. Ook belangrijk was de samenwerking met lokale overheden en de betrokkenheid van zowel leraren als ouders.
Van schoolbord naar moestuin:
Het begon met een simpel idee: als kinderen leren tuinieren, leren ze begrijpen hoe de natuur werkt én gaan ze ondertussen ook gezonder eten. Centraal gelegen in de dorpen werd er vlakbij de school een kwekerij opgezet. Jonge plantjes werden er gekweekt en er ontstond een moestuin waar leerlingen van de nabijgelegen school konden leren en oefenen hoe te tuinieren. Dat deden ze met veel enthousiasme.
Omdat sommige van de naburige scholen weinig ruimte hadden en de kwekerij wat te ver weg lag, kwamen er ook proeftuintjes in de dorpen zelf, in de buurt van de scholen. De moestuinen vol groenten en fruit werden natuurlijke leerplekken, terwijl de voeding van de kinderen verbeterde.
De leraren kregen trainingen en ideeën om ecologie te verwerken in hun lessen. Het werd geen extra vak maar gewoon opgenomen in het dagelijkse onderricht. Zo werd milieubewustzijn een vast onderdeel in hun leerprogramma. Leerkrachten werden groene gidsen. Ze kwamen met hun studenten buiten en gaven les in de natuur.
De tuintjes breidden zich snel uit van de scholen naar de gezinnen. De centrale kweektuin diende niet alleen voor de scholen maar ook voor de dorpelingen die konden leren hoe men op de juiste wijze thuis kan tuinieren. Ieder dorp kreeg een koppel groenvrijwilligers dat geregeld bijscholing kreeg en dat op hun beurt de opgedane kennis verspreidde in hun dorp.
De tuintjes namen toe en nu, na bijna vier jaar, heeft meer dan 50% van de gezinnen een eigen moestuin. In elk seizoen van het jaar zijn er verse groenten te vinden in de dorpen. Daar waar mensen vroeger groenten en fruit gingen kopen op de markt, kweken ze die nu massaal zelf. Daarbij kennen zij nu een veel grotere variatie dan ooit. Zo teelt men onder andere wortelen, boontjes, ajuinen, spruitjes, tomaten, komkommers, rapen, kiwi’s, papaja’s, mango’s, appels, peren, abrikozen… Voor ieders smaak is er wel iets lekkers en gezond. Een paar ouders deden het zelfs zo goed dat ze een deel van hun oogst op de markt konden verkopen.
Extra inkomsten én trots!
De impact van het project is opmerkelijk.
De dorpen werden groener en schoner. Geregeld mobiliseren de dorpelingen zich om samen met de leerlingen en leerkrachten de paden proper te maken en het onkruid te wieden. Mensen hebben fruitbomen geplant en leerden nieuwe gewassen kennen. Met het oogsten van veel fruit en groenten verrijken ze hun eetgewoontes.
Tegelijkertijd nemen de leerprestaties van de leerlingen toe, doordat ze op een boeiende wijze actief leren. Naast de klassieke lessen leren ze nu ook voedzame planten te kweken. Het hele project werpt zowel letterlijk als figuurlijk vruchten af.
Hoewel ontheemding blijft bestaan, keren sommige huishoudens terug naar hun dorp. Het project laat zien dat leren over de natuur niet alleen goed is voor het hoofd, maar ook heilzaam voor het lichaam en de gemeenschap. BIKAS wil samen met CEPP dan ook verder gaan met dit duurzaam project.
Het combineren van ecologische praktijken met schoolonderwijs garandeert een dubbele winst. Het verbetert niet alleen het onderwijs maar het geeft kinderen ook van jongs af aan essentiële ecologische kennis mee. Deze aanpak is veel meer dan leren alleen. Focussen op de natuur en de voedselproductie mobiliseert niet alleen de school maar heel de gemeenschap.
Tuinbouw biedt een andere invalshoek dan men gewoon is om mee te werken in de scholen. Het geeft naast de rechtstreekse gezondheidsvoordelen aan de dorpelingen ook een kans op extra inkomsten. Tevens leert men rekening te houden met de klimaatverandering en wordt men gedwongen om op langere termijn te denken.
In de toekomst wil CEPP nog meer trainingen geven voor de leraren en ook voor de dorpelingen. Men wil een grotere betrokkenheid van de ouders stimuleren en nog meer buiten de klaslokalen les gaan geven. Als de kinderen van jongs af aan leren begrijpen hoe men met de natuur dient samen te leven, dan bouwen zij mee aan een veerkrachtige en duurzame toekomst.
Wekelijks krijgen we een update met foto’s en uitleg van wat er allemaal gebeurt in de Hakudorpen. Telkens opnieuw is het indrukwekkend om te zien wat men allemaal onderneemt. Van 24 tot 27 november 2025 vond in Vientiane (Laos) het internationale congres met workshops TARASA25 plaats. Het congres ging over de omschakeling naar een agro-ecologische en herstellende landbouw.
Het evenement wilde denkers en doeners uit heel Azië en de eilanden in de Stille Oceaan samenbrengen om te werken aan een toekomst waarin landbouw niet alleen voedt, maar ook herstelt.
Men besprak de mogelijke aanpassingen in de voedselsystemen en men besprak de toenemende ecologische problemen. Twee medewerkers van CEPP mochten deelnemen aan dit congres. Met beelden en uitleg werd het Hakuproject naar voren gebracht en het werd er zeer goed onthaald. Vooral dat mensen terugkeren naar de dorpen werd als zeer positief ervaren.
Het is fijn om te weten dat dit project, waar BIKAS aan bijdraagt, aanwezig was op deze grote conferentie. Wat begon met zaadjes en kleine plantjes zijn nu struiken of bomen met lekkere en voedzame vruchten geworden. We hebben ze stilaan zien groeien, met de nodige zorgen en plukken er nu de vruchten van.
Draag jij dit project een warm hart toe en wil jij steunen, dan kan dat op rekeningnummer van BIKAS BE32 2200 7878 0002 met mededeling ‘HAKU’
Betty Moureaux
voorzitster vzw BIKAS