Perstekst: De Bergen van de Goden

Filmpremière ‘De Bergen van de Goden’. 92 min.

Een film van Jean-pierre Coppens – camera en fotografie Paul De Cock.
HD Stereo, Nederlandse commentaar door Peter Cremers (Canvas).
Originele filmmuziek door Luna Voltas - Componiste Christine Carré.
Voorstelling 23 september 2018 om 15 uur G.C.Colomba in Kortenberg.
In- en uitleiding door journalisten Veerle De Vos (VRT) en John Vandaele (MO magazine).
De film gaat na de première naar Internationale filmfestivals.


Tibet is na bijna 70 jaar nog altijd een bezet land. China veroverde Tibet begin jaren ’50 en in 1959 vluchtte de dalai lama naar India, gevolgd door honderdduizenden Tibetaanse gezinnen dia naar Nepal en India zijn gevlucht.
Maar deze exclusieve documentaire gaat eens niet over de dalai lama, maar over de Tibetanen en de Chinese kolonisten in Tibet.
Westerse journalisten en filmploegen zijn niet welkom in Tibet. De Chinese overheid laat alleen verslaggevers toe onder strikte voorwaarden en men kan alleen datgene filmen wat de Chinese autoriteiten bepalen. Er is dan ook de laatste twintig jaar geen enkele documentaire meer gemaakt, die een objectief beeld projecteert van de het hedendaagse Tibet.
Eind 2017 trokken wij voor de derde maal naar Tibet om er een tweede documentaire te draaien. (In 2015 werd al een film gemaakt, ‘Lhasa-Kathmandu, de weg naar de vrijheid’ (83 min.), waarin de geschiedenis van Tibet werd belicht aan de hand van een roadmovie en archiefbeelden uit de jaren ’50).
Als voormalig VRT-Panorama regisseur draaide ik samen met cameraman Paul De Cock een maand lang op het hoogplateau van Tibet in extreme omstandigheden. Het professionele cameramateriaal waarmee we in Tibet aan de slag gingen, werd pas samengesteld na de aankomst in Lhasa, om zo geen argwaan te wekken bij de Chinese instanties. Met dit specifiek videomateriaal trokken wij Tibet binnen via Nepal en als toeristen en gepensioneerden konden wij op die manier het hoogland van Tibet doorkruisen. Op geen enkele manier konden wij in verband worden gebracht met onze vroegere functie bij de Openbare Omroep. Wij hebben nagenoeg op heel onze tocht, op een paar uitzonderingen na, alles openlijk kunnen filmen. Onze gids en chauffeur waren Tibetanen, maar deze lieve mensen hebben niets te maken met de productie van deze documentaire. Alleen de maker ervan is verantwoordelijk voor de inhoud en de productie.
Als eerste westerse ploeg maakten wij gebruik van de nieuw aangelegde noordelijke route van Lhasa naar het grensgebied met Pakistan en Ladakh. Het werd een tocht van 2.700 km op het hoogplateau van Tibet, op een gemiddelde hoogte van 4.500 meter.
Onze missie: Een objectief beeld schetsen van het hedendaagse Tibet. Geen zwart-wit verhaal, waarbij alleen maar de negatieve kant wordt belicht van o.m. de bezetting door China, maar wel een verhaal over het Tibetaanse volk dat nu al bijna 70 jaar samen leeft met de Chinezen. Een verhaal over de Tibetanen en de Chinezen die leven en werken in de dorpen en steden gelegen aan de flanken van De Bergen van de Goden.
Om de geschiedenis van Tibet te kunnen begrijpen, moet men het Boeddhisme en de Bön religie beschrijven. Eén van de typische aspecten die zo typerend is voor het boeddhisme is de geweldloosheid. Maar daar zit toch ook dikwijls een politieke agenda achter. Het Boeddhisme weet zich altijd in te passen aan de verschillende sociale en economische structuren. Om dat alles te kunnen beschrijven trok de filmploeg naar kloosters en heilige plaatsen en op expeditie rond de heilige berg 'Kailash'. We zochten de Tibetanen op, vertelden hun verhaal en volgden de pelgrims op hun tocht.
De Tibetanen zijn nauw verbonden met de natuur en hun religie. Zonder deze religie is er geen sprake van een Tibetaanse cultuur. In Tibet kwam er na de annexatie in de jaren ’50 stilaan een derde Chinese invasie op gang. De verandering van de Tibetaanse maatschappij naar Chinees model.
Miljoenen Han-Chinezen werden door een actief migratiebeleid naar Tibet gestuurd. In de Tibetaanse steden zijn er nu evenveel Han-Chinezen als Tibetanen en in Lhasa wonen en werken zelfs driemaal meer Chinese kolonisten.
In heel Tibet wordt dit migratiebeleid massaal doorgetrokken en men verwacht dat tegen 2020 er viermaal meer Han-Chinezen in Tibet zullen wonen en werken dan Tibetanen.
De Tibetaanse bevolking heeft nu meestal al moderne voorzieningen en is wellicht beter af onder het Chinese bestuur, maar tegelijk staat de Tibetaanse cultuur voortdurend onder druk. Maar de religie met dan vooral het Boeddhisme en de Bön, blijft toch nog altijd een cruciale rol spelen binnen de Tibetaanse maatschappij.
Wij konden de dikwijls hardnekkige confrontaties tussen de Chinese overheid en de Tibetaanse bevolking vastleggen. Zelf werden we op onze tocht meer dan 20 maal gecontroleerd. De Chinese overheid weet op elk moment precies waar we ons bevonden in Tibet. Buiten de steden en dorpen is er geen controle, zeker niet op verder afgelegen en in de hoger gelegen gebieden. De meeste Chinezen komen zelden in deze hoogvlaktes, omdat ze er hoogteziek worden. Voor ons een uitgelezen kans om ongehinderd te filmen.
We waren ook getuige van massale Chinese troepenbewegingen in de richting van het grensgebied met Bhutan en India en ook aan de grens met Ladakh en Pakistan, waar zich geregeld gewapende grensconflicten afspelen.
De spoorlijn Beijing - Lhasa zorgde o.m. voor de massale aanvoer van toeristen vanuit China. Gemiddeld komen er in het hoogseizoen via het spoor, de weg en de lucht zo’n 20.000 Chinese toeristen per dag in Tibet aan. De Chinese overheid wil dat aantal verdrievoudigen tegen 2020. Die demografische suprematie is nefast voor het voortbestaan van de Tibetaanse cultuur. We stelden vast dat in heel Tibet massaal wordt gebouwd. Kleine dorpjes op de noordelijke route veranderen stilaan in grote Chinese steden.
Ondertussen is de spoorlijn vanuit Lhasa verder doorgetrokken door heel Tibet en de bouw van de lijn Shigatse – Kathmandu is volop bezig. We konden treinkonvooien filmen die voor 70 % bestaan uit goederenwagons met op het einde enkele passagiersvoertuigen. Het gaat dus vooral om het vervoer van de kostbare en zeldzame ertsen en daarnaast het transport van militair materiaal en het leger. De nieuwe spoorverbinding die wordt gebouwd naar Nepal toe, is een belangrijke strategische stap, waarbij China invloed kan uitoefenen op de Nepalese bufferstaat, gelegen tussen China en diens aartsvijand India. De lijn zal wellicht ook worden doorgetrokken naar Ladakh en het grensgebied met Pakistan. De Tibetanen zien al deze veranderingen op hen afkomen als een sneltrein, maar zelf hebben ze daar niet veel aan. De Chinezen daarentegen verwezenlijken het onmogelijke. Een spoorlijn dwars door de Himalaya. Een prestige project dat wellicht niemand hun nadoet.
De klimaatverschuivingen is een andere gigantisch probleem die op de bevolking van Tibet afkomt. De plattelandsbevolking ziet beter dan wie ook wat dit teweeg brengt. Gletsjers smelten tegen een snel tempo en de waterhuishouding komt in het gedrang.
Meer dan 3 miljard mensen zowel in het noorden als in het zuiden van Tibet, zijn afhankelijk van de zoetwaterreserves uit de Himalaya. Om water, zullen toekomstige oorlogen ontstaan.
Op onze tocht constateerden we o.m. dat de Chinese overheid in heel Tibet miljoenen bomen op het hoogplateau aan het planten is. Daarmee hopen ze de erosie tegen te gaan, het water langer vast te houden en meer zuurstof te creëren voor de bevolking.
De directe gevolgen van de klimaatverandering konden we vooral zien op de bergpassen. Bijna alle heuvels boven de 4.800 meter zijn nu al begroeit met mossen en planten. Er valt de laatste tijd uitzonderlijk veel regen, maar heel wat minder sneeuw. De eeuwige sneeuw boven de 5.000 meter is volledig verdwenen. De Tibetaanse boeren die nu gebruik kunnen maken van de moderne technieken doen hun voordeel aan de klimaatswijziging. In sommige valleien met een microklimaat halen ze zelfs twee oogsten gerst binnen. Een goede zaak voor de boeren... of toch niet? We hielden halt in zo een vallei waar heel het dorp de oogst aan het binnenhalen was, een tafereel geschilderd met licht.
We troffen op onze tocht nomaden en schaapherders aan, Tibetanen in dorpen, steden en op hun Kora (Bedevaart of rondgang rond een heilige plaats ) rond kloosters en heilige plaatsen. De verbondenheid van de Tibetanen met de natuur is uniek. We trokken langs de acht hoogste bergen ter wereld, die door de Tibetanen één voor één beschouwd worden als heilige plaatsen, de bergen van de goden.
In de afgelegen kleine dorpen aan de voet van die bergreuzen maakten we kennis met gezinnen die het moeilijk hebben met hun harde labeur in de ijle lucht. Onderwijs is er in deze gebieden bijna onbestaande en geen prioriteit.
Dramatisch voor de Tibetanen is de groeiende ongelijkheid. De Chinese kolonisten doen het uitstekend, maar de doorsnee Tibetaan leeft nog altijd tegen de armoegrens aan. De ongelijkheid wordt met de dag problematischer.
Tibetanen hebben dan ook niets anders dan hun cultuur en hun geloof en dat konden we maar illustreren door zelf de Kora te lopen rond de heilige berg Kailash.
Het werd een voettocht van drie dagen, 52 km op een gemiddelde hoogte van 5.000 meter. Wij filmden honderden Tibetaanse bedevaarders op hun tocht rond de heilige berg. De pelgrims die deze tocht in ‘Kowtow’ (De onderwerpingsgroet) afleggen worden steeds talrijker.
Op de hoogste bergpas op 5.660 meter, werd het voor ons pas duidelijk wat de Tibetanen over hebben voor het behoud van hun geloof en hun cultuur. Dichter bij de goden kan je niet komen. Ook een handvol Chinezen liepen deze Kora, een bijzondere vaststelling.
Voor deze film maakte we een interview met de gerespecteerde en representatieve Lama Tcheudroeb. Hij werd geboren nabij de berg Kailash. Zijn moeder had een paar maanden voor zijn geboorte nog een Kora gelopen rond de heilige berg. Drie jaar later liep hij aan de hand van moeder opnieuw een pelgrimstocht rond de berg. De ouders van Tcheudroeb begonnen eind jaren ’50 aan hun gevaarlijke overtocht van de Himalaya, naar de grens met Nepal. De vluchtelingen werden achtervolgd door het Chinese leger van Mao. Op hun tocht zag Tcheudroeb verschrikkelijke dingen, waar hij het vandaag de dag, nog altijd bijzonder moeilijk mee heeft. Een tocht om nooit te vergeten zegt hij.
In het interview geeft de lama een objectief beeld van het hedendaagse Tibet, de religie en de cultuur. Lama Tcheudroeb is bijzonder kritisch voor de monniken, lama’s en geestelijke leiders die Tibet hebben verlaten. Dat is geen goede zaak, zegt hij, want in Tibet houdt de religie en de cultuur stand. Maar in de Tibetaanse diaspora in India, Nepal en de rest van de wereld gaat de leer van het Tibetaanse Boeddhisme en de cultuur zienderogen achteruit. Hij zag dat in zijn Tibet, de tradities overleven en de jonge generatie praktiserend blijven. Wij konden dit ook vaststellen en registreerden dit op meerdere plaatsen.
In de Tibetaanse kwestie is het des te opmerkelijk dat het Tibetaanse boeddhisme de snelst groeiende religie is onder de Han-Chinezen, die zich massaal in Tibet zijn komen vestigen. De kolonisten hebben het Boeddhisme ingepast in hun dagelijks leven, het is een wezenlijk onderdeel geworden van hun bestaan. Een bijzonder verhaal, gezien de uitspraken van de voormalige Chinese leider Mao aan het adres van de Dalai lama bij diens bezoek aan Beijing in 1957, dat ‘Religie opium is voor het volk’. Het gegeven dat de Han-Chinezen nu massaal het Boeddhisme aanhangen, is zelfs voor de huidige Chinese leiders een moeilijk te aanvaarden feit.

In het mysterieuze Guge koninkrijk met Tsaparang en Tholing, de hoofdplaats van de Bön religie, stelden we vast dat deze vorm van Boeddhisme die al veel eerder voor het huidige Boeddhisme bestond, nog altijd wordt beoefend. De zwarte Bön met zijn occulte gebruiken en bloedoffers werd ondertussen wel vervangen door de Witte Bön. Lama Tcheudroeb is over deze evolutie waarbij de Bön samengaat met het Boeddhisme heel open. Hij is echter niet zo optimistisch ivm de verdere ontwikkelingen in Tibet en India, maar toch klampt hij zich wel vast aan de gedachte dat de cultuur en de religie in Tibet blijft bestaan. Zijn uitspraak:
‘Op een dag zullen de paddenstoelen door de rotsen breken’ , waarmee hij bedoeld dat de Tibetanen ooit nog eens hun vrijheid zullen terug winnen, is voor hem cruciaal, maar hij blijft realistisch en denkt dat China de greep op zijn land nooit meer zal lossen.


De Film 'De Bergen van de Goden' brengt een uniek beeld van het hedendaagse Tibet en zijn bewoners. Film HD Stereo. 92 minuten. Integraal gefilmd in Tibet.

Contacten:Jean-Pierre Coppens alsichcan1432@gmail.com Mob. 0476 90 62 30.
Filmverdeling info@goldor.tv


Over de makers:

Paul de Cock, is meer dan 40 jaar actief als cameraman bij de BRT-VRT. Hij filmde als freelance cineast voor het programma Panorama en voor andere programma’s van de nieuwsdienst. Maakte voor de dienst cultuur van de BRT-VRT talrijke kunstprogramma’s in binnen en buitenland. Draaide ontelbare muziekclips voor Hitring en vele andere cultuur- en kunstprogramma’s.

Jean-pierre Coppens, is sedert 1973, als regisseur werkzaam bij de nieuwsdienst van de BRT-VRT. Hij regisseerde vele uitzendingen voor de BRT-VRT-RTBF en maakte voor het duidingprogramma Panorama een 250 documentaires.
Als freelance regisseur werkte hij jarenlang samen met de journaliste Shirin Wheeler, voor het BBC programma ‘The record’.

Cameraman Paul De Cock en Regisseur Jean-pierre Coppens werkten meer dan 38 jaar samen voor de VRT. Ze draaiden met privé middelen drie films ‘Brick by Brick’ (Tweemaal uitgezonden op CANVAS) - Lhasa-Kathmandu, de weg naar de vrijheid en recent ‘De Bergen van de Goden’ –Tibet vandaag.

Ze zijn de drijvende krachten achter het project ‘Brick by Brick’, een school voor de Brick Children van de steenbakkerijen in de vallei van Kathmandu en een geïntegreerd Cerebral Palsy centrum, voor kinderen met een beperking in Siddhipur, Kathmandu, Nepal.

De opbrengst van hun films door verkoop en filmvoorstellingen gaat naar het project
‘Brick by Brick’. www.brickbybrick.be - www.bikas.be